Rigger (Sapancı)

İngilizce rigger kelimesi, vinç operasyonlarında yükü bağlayan kişiyi anlatır; şantiyede bu işi yapan kişiye sapancı denir. Sapancı, taşınacak yüke uygun sapanı (çelik halat, zincir veya polyester bant) ve bağlantı aparatını seçer, yükü ağırlık merkezine göre dengeleyerek kancaya bağlar ve indirme noktasında güvenli şekilde çözülmesini sağlar.

Yükün havada dengesiz gitmesi, sapan kopması ve yük düşmesi kazalarını önlemenin ilk halkası sapancıdır. Sapan açısının gerilmeye etkisi, köşe koruyucu kullanımı, yük tablolarının okunması ve hasarlı sapanın ayıklanması sapancı eğitiminin temel konularıdır.

Türkiye'de sapancılık, Mesleki Yeterlilik Kurumu standartları kapsamında belgelendirilen mesleklerdendir; şantiyelerde belgesiz personelin sapanlama yapması iş güvenliği denetimlerinde uygunsuzluk sayılır. Sapancı her sapanı kullanmadan önce gözle kontrol eder: ezik, kırık tel, kimyasal yanık veya etiketsiz sapan kullanım dışı bırakılır.

Operasyon sırasında sapancı yükün altında durmaz, yük gerilene kadar elini sapan ile yük arasından çeker ve kaldırma başladığında bölgeden uzaklaşır.

Rigger (sapancı) yükü bağlar ve çözer; işaretçi (signalman) ise operatörün göremediği bölgelerde el işaretleri veya telsizle operatöre yön verir ve yük yolunu izler. Bir operasyonda yalnızca tek yetkili işaretçi komut verir; acil durdurma işaretini ise tehlikeyi gören herkes verebilir.

İşaretçi ile sapancının ayrı kişiler olması, kritik kaldırmalarda rol karışıklığını önleyen iyi bir uygulamadır. Ağır veya kör kaldırmalarda sapancı, işaretçi ve operatörün görevleri kaldırma planında önceden yazılır.